ΠΕΡΙ ΟΝΟΜΑΤΟΣ…!

Δεν μπορώ βέβαια να θυμηθώ πόσες φορές έχω διαβάσει την περιγραφή της Δημιουργίας μέσα από το βιβλίο της Γένεσης αλλά εκείνο που μπορώ να πω είναι ότι τις περισσότερες από αυτές, η σκέψη μου έχει σκαλώσει στα λίγα εκείνα εδάφια που περιγράφουν την κατάσταση του πρωτόπλαστου, του Αδάμ, από τη στιγμή που πλάστηκε μέχρι το περιστατικό της παρακοής. Δε γνωρίζουμε πολλές λεπτομέρειες για την ιδανικότερη και ανεπανάληπτη εκείνη εποχή που γεύτηκε ποτέ άνθρωπος πάνω στη γη και μόνο υποθέσεις μπορούμε να κάνουμε για το πώς περνούσε το χρόνο του. Μια μόνη συγκεκριμένη ενασχόληση διαβάζουμε πως του ανέθεσε ο Θεός: να δώσει όνομα στα δημιουργήματά Του! Θα ήταν πολύ επιπόλαιο να σκεφτούμε πως αυτό το έκανε για να απασχολήσει τον Αδάμ με κάτι ανώδυνο, ξεκούραστο και διασκεδαστικό, για να περάσει απλώς την ώρα του και να μην αισθάνεται μοναξιά, μιας και η Εύα δεν είχε κάνει ακόμη την εμφάνισή της. Αντίθετα, αν το καλοσκεφτούμε, αυτή ήταν μια δουλειά σοβαρή και υπεύθυνη καθώς με τον τρόπο αυτό ο Θεός έκανε τον άνθρωπο συμμέτοχο στη Δημιουργία, δίνοντας στα πλάσματά Του μια καινούρια, ολοκληρωμένη υπόσταση και μια διάσταση ανάλογη με τα χαρακτηριστικά τους. Υπερβολικό; Καθόλου αν σκεφτούμε πόσο αόριστο και ατελές είναι κάτι που ενώ υπάρχει, δεν έχει όνομα και πόσα πράγματα μας φανερώνει για κάτι ή για κάποιον το όνομά του: την εμφάνισή του, την καταγωγή του, το χαρακτήρα του, τα πιστεύω του κτλ. Βασική προϋπόθεση βέβαια, να είναι όνομα ταιριαστό, όχι κάλπικο ή ψευδεπίγραφο, γι’ αυτό και η εργασία που ανέθεσε ο Θεός στον Αδάμ ήταν και ουσιαστική και υπεύθυνη.

Πολλά τα παραδείγματα που δείχνουν την πολύπλευρη αξία των ονομάτων ακόμη και μέσα στη Βίβλο. Πρώτα πρώτα ο Θεός έχει όνομα ή σωστότερα συγκεκριμένα ονόματα και μας τα φανέρωσε ο ίδιος για τον εαυτό Του:

ELOAH ή στον πληθυντικό ΕLOHIM = Θεός Δημιουργός – Ισχυρός
ELSHADDAI = Θεός Παντωκράτωρ
ADONAI = Κύριος (ως υποκατάστατο του Yahweh που συχνά λόγω της ιερότητάς του οι Εβραίοι απέφευγαν και να το προφέρουν)
YAHWEH / JEHOVAH = Κύριος – Το « ακριβέστερο » όνομα του Θεού που μιλάει για ολόκληρη την υπόστασή Του.

Μια άλλη πτυχή του θέματος έχει να κάνει με τη σημασία της αλλαγής ενός ονόματος για να φανερώσει μια εσωτερική μεταστροφή. Ένα παράδειγμα από την Παλαιά Διαθήκη ο Αβραάμ. Ο αποκαλούμενος και Πατριάρχης του λαού Ισραήλ έλαβε την υπόσχεση της ειδικής ευλογίας από το Θεό ως Άβραμ (=ευγενής πατέρας) αλλά κατ’ ουσίαν αυτή ενεργοποιήθηκε και πήρε τον τελικό χαρακτήρα «διαθήκης» όταν ο άνθρωπος αυτός έδειξε εμπιστοσύνη στο Θεό. Επισφράγιση του γεγονότος ήταν και η μετονομασία του σε Αβραάμ (=πατέρας πλήθους εθνών) από τον ίδιο τον Κύριο.

Γνωστότερο παράδειγμα της Καινής Διαθήκης η μετονομασία του Σαύλου σε Παύλο καθώς η ριζική αλλαγή στη ζωή του από διώκτη της Εκκλησίας σε Απόστολο των εθνών έπρεπε να δηλωθεί και δημόσια, όχι για τους τύπους, αλλά για επισφράγιση της ουσίας: «τα αρχαία παρήλθεν, ιδού γέγονεν καινά».

Θα ήθελα να κλείσω τις πάρα πολλές σχετικές αναφορές από το Λόγο του Θεού για τη σημασία του ονόματος, σημειώνοντας πως δεν αφορούν μόνο μεμονωμένα πρόσωπα αλλά και ομάδες ανθρώπων «… και πρώτον εν Αντιοχεία ονομάσθησαν οι μαθηταί χριστιανοί». Είναι δύσκολο να το φανταστούμε σήμερα αλλά τότε το όνομα χριστιανός ισοδυναμούσε – περίπου – με βρισιά! Στην Αντιόχεια οι πιστοί (μαθητές ή άγιοι κυρίως καλούνταν μέχρι τότε) δεν αυτό-ονομάστηκαν χριστιανοί αλλά τους βάφτισαν έτσι, πιθανότατα οι Ρωμαίοι, με διάθεση ειρωνική και χλευαστική καθώς και για να τους «σταμπάρουν» ως μια ομάδα εν δυνάμει ταραχοποιών. Πώς να ήξεραν τότε ότι τους έδωσαν το πιο πετυχημένο, επιθυμητό και ταιριαστό παρατσούκλι όλων των εποχών! Προφανώς η ονομασία μάλιστα έγινε τόσο γρήγορα αποδεκτή από τους ίδιους τους πιστούς ώστε ήδη κατά τη συγγραφή του σχετικού χωρίου από τον Ευαγγελιστή Λουκά έχει τη θέση τίτλου ύψιστης τιμής γιατί ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΣ πολύ απλά μπορούσε να είναι μόνο αυτός που στη σκέψη και τις πράξεις του θυμίζει το Χριστό! Με το πέρασμα των χρόνων και καθώς ολοένα και περισσότερες τοπικές εκκλησίες ιδρύονταν με το έργο των αποστόλων, κανείς δε διανοήθηκε να ξεφύγει από το όνομα αυτό και τις βαφτίσει αλλιώς: «Παύλος, προσκεκλημένος απόστολος… προς την εκκλησία του Θεού την ούσαν εν Κορίνθω…». Το όνομά τους μονότονα «εκκλησία του Θεού» γιατί οτιδήποτε άλλο θα ήταν άτοπο, κάλπικο, ψευδεπίγραφο και το όνομα των πιστών ένα: «χριστιανοί», ούτε του Παύλου, ούτε του Κηφά, ούτε του Απολλώ, μόνο του Χριστού (Α’ Κορ. 1:12).

Και σήμερα; Πολύς καιρός πέρασε από τότε, πολύ νερό κύλησε στο αυλάκι και δυστυχώς ήταν νερό με χώματα, λάσπες και προσμίξεις. Οι «εκκλησίες του Θεού» έγιναν πρωτίστως Ορθόδοξες, Καθολικές, Διαμαρτυρόμενες και ειδικά οι τελευταίες… ονόματα «ων ουκ έστιν αριθμός»! Έχοντας λοιπόν όλα αυτά κατά νου, θυμήθηκα πρόσφατα την ιστορία της τοπικής εκκλησίας στην οποία ανήκω, της Ευαγγελικής Εκκλησίας Θεσσαλονίκης, όπως είναι γνωστή εδώ και 5 περίπου χρόνια. Πιθανότατα το πισωγύρισμα σε παλιότερες εποχές να είναι πολλές φορές ανεδαφικό ή απλά ανούσια ρομαντικό αλλά συχνά, όπως στην περίπτωση αυτή, αποδεικνύεται ανέλπιστα διδακτικό. Βλέπετε, όταν ο προπάππους μου ξεκίνησε τη λειτουργία της συγκεκριμένης συνάθροισης το μακρινό 1914 σε ένα σπίτι της Ἀνω πόλης, της έδωσε άτυπα το απλό όνομα: «εκκλησία Χριστιανών» κι αυτό όχι τυχαία αλλά βασισμένος σε όσα αναφέραμε παραπάνω για την ουσιαστική σημασία των ονομάτων. Να ήξερες τότε παππού μου πόσο μακριά έβλεπες! Γιατί τελευταία οι σύγχρονοι μορφωμένοι και παραμορφωμένοι, οι αμελείς μελετημένοι και οι άσοφοι σοφοί κάπου τα μπλέξαμε τα πράγματα. Ναι, παππού, έβλεπες πράγματι μακριά! 103 χρόνια για την ακρίβεια!

Γιάννης Κατσάρκας

24/06/2017